Z książką po Częstochowie
Nowe, zaktualizowane wydanie „Przewodnika po Częstochowie” Mirosława Zwolińskiego, to kolejna publikacja związana z obchodami 200-lecia połączenia Starej i Nowej Częstochowy.
„Przewodnik po Częstochowie” Mirosław Zwoliński napisał i opublikował w 1997 r. Jego wznowienie ukazało się dzięki dofinansowaniu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, a miało promocję w salach Muzeum Częstochowskiego w Ratuszu. Wpisuje się w obchodzone w tym roku dwa jubileusze: 200-lecie nowoczesnej Częstochowy oraz 40-lecie Towarzystwa Przyjaciół Częstochowy - wydawcy książki. Autorowi zależało, aby służyła turystom i pielgrzymom, którzy z przewodnikiem w ręku chcą poznawać miasto. Stąd kieszonkowy format publikacji, która liczy 144 strony oraz zawiera rozkładaną mapkę centrum Częstochowy.
Mirosław Zwoliński jest krajoznawcą, przewodnikiem, społecznym opiekunem zabytków i instruktorem harcerskim, a przede wszystkim znawcą historii Częstochowy oraz autorem dwunastu książek. Są wśród nich m.in. „Powstanie styczniowe na ziemi częstochowskiej”, „Szkice monograficzne Janowa i okolicy”, „Legendy i podania ziemi częstochowskiej”, „Olsztyn koło Częstochowy. Przewodnik dla turysty”, „Słownik biograficzny regionu częstochowskiego”, „Poczet rodów herbowych ziemi częstochowskiej. Studium genealogiczno-heraldyczne”, „Pitaval częstochowski, czyli Kronika głośnych procesów”, „W dawnej Częstochowie”, a także „Gmachy i budynki wizytówką dawnej Częstochowy”.
Przez 30 lat pracował w Hucie Częstochowa, był współzałożycielem Towarzystwa Przyjaciół Częstochowy, prowadził cykl spotkań krajoznawczych w Bibliotece Publicznej im. Władysława Biegańskiego, w telewizji Orion wystąpił w liczącym 24 odcinki cyklu programów o najciekawszych częstochowskich zakątkach, współpracował z lokalną prasą, oprowadzał wycieczki po Częstochowie, Jurze i pięciu polskich parkach narodowych: ojcowskim, babiogórskim, bieszczadzkim, świętokrzyskim i pienińskim. Od blisko pół wieku jest członkiem częstochowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.
Za swoją działalność otrzymał m.in. Nagrodę im. Karola Miarki w 2017 r., Nagrodę Specjalną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a także wiele wyróżnień turystycznych ze Złotą Honorową Odznaką Zarządu Głównego PTTK na czele.
Mirosław Zwoliński mówi, że już od niemal 50 lat gromadzi informacje i ciekawostki na temat naszego miasta. Ponieważ od publikacji „Przewodnika po Częstochowie” minęły blisko trzy dekady, drugie wydanie zaktualizował, dodał nowe obiekty, ale też – dzięki kwerendom źródłowym, które wciąż prowadzi, uzupełnił opisy o nowe informacje o projektantach, budowniczych i zmieniających się właścicielach najciekawszych budynków.
Przewodnik otwiera rys historyczny miasta od pradziejów po współczesność. Autor podkreślił szczególnie znaczenie jakie dla rozwoju i obecnego kształtu miasta miało połączenie Starej i Nowej Częstochowy w 1826 r., budowa i uruchomienie w 1846 r. Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej oraz Wystawa Rolniczo-Przemysłowa w 1909 r. Osobny rozdział poświęcił narodzinom wielkiego przemysłu na przełomie XIX i XX wieku. Z tamtych czasów pochodzą wciąż istniejące zabudowania zakładów włókienniczych czy zamieniona w muzeum zapałczarnia przy ul. Ogrodowej. Wówczas rozpoczynały również działalność huta żelaza na Rakowie i huta szkła na Wyczerpach, które w zmienionym kształcie funkcjonują do dzisiaj.
Zasadniczą część „Przewodnika po Częstochowie” stanowi szczegółowy opis budynków i miejsc wzdłuż siedmiu tras, które Mirosław Zwoliński poleca czytelnikom. Wszystkie zaczynają się na Placu Biegańskiego. Pierwsza prowadzi wokół niego, a pozostałe w stronę Starego Rynku, Ronda Mickiewicza, Placu Pamięci Narodowej, osiedla Tysiąclecia, Rynku Wieluńskiego i dzielnicy Ostatni Grosz. Gdyby ktoś przemierzył wszystkie siedem tras zgodnie z opisami autora, z pewnością pozna wszystkie najważniejsze i najbardziej charakterystyczne miejsca w centrum Częstochowy i na jego obrzeżach. Tereny, po których prowadzą trasy obejmuje wspomniana już rozkładana mapka umieszczona na końcu książki.
Osobne miejsce zajmuje Jasna Góra, jako najważniejszy z punktu widzenia historycznego, kulturowego, religijnego i turystycznego obiekt w Częstochowie. Mirosław Zwoliński prezentuje kolejno najciekawsze obiekty zespołu klasztornego, dodając ciekawostki i zwracając uwagę na cenne obrazy, rzeźby i detale, które mogą przeoczyć nawet osoby często odwiedzające to miejsce. Kto na przykład zwrócił uwagę, że w Kaplicy Jabłonowskich w Bazylice jest nie tylko piękne epitafium Stanisława W. Jabłonowskiego, ale też freski, przedstawiające odnalezienie Krzyża Świętego oraz personifikacje czterech kontynentów: Europy, Azji, Afryki i Ameryki? Albo potrafi powiedzieć jakie wydarzenia z dziejów klasztoru namalowane są na ścianach Sali Rycerskiej? Opisowi wędrówki po Jasnej Górze towarzyszy obszerny, jak ma rozmiary książki, tekst o jej historii.
Treść przewodnika wyraźnie wskazuje na wyjątkowe zainteresowanie Mirosława Zwolińskiego architekturą i urbanistyką. Oprócz opisów detali niektórych kamienic, znajdziemy w nim m.in. rzuty najważniejszych częstochowskich kościołów, w tym Archikatedry św. Rodziny oraz Kaplicy Matki Boskiej i Bazyliki na Jasnej Górze. – To są perełki z racji na ich kubaturę oraz statusy czołowych kościołów w Polsce i Europie – mówił autor książki w jednym z wywiadów udzielonych przy okazji nowego wydania.
W porównaniu do pierwszego wydania, autor zaktualizował wiele opisów i podał dodatkowe informacje na temat budynków w centrum miasta. Znajdziemy wzmianki o obiektach, które pojawiły się w ostatnich latach, jak ławeczka Piotra Machalicy i tablica ku czci Krzysztofa Komedy w Alejach NMP, rzeźba Częstocha na Starym Rynku czy o odnowieniu okazałej kamienicy Sędzielewskich przy al. Kościuszki 14. Mocną stroną przewodnika jest kilkadziesiąt kolorowych fotografii. Ze względu na format i objętość książki są co prawda niewielkich rozmiarów, ale bardzo aktualne. Specjalnie na potrzeby wznowienia „Przewodnika po Częstochowie” wykonali je Krzysztof Kasprzak i Mirosław Zwoliński.
Zamknięciem „Przewodnika po Częstochowie” jest część zatytułowana „Obiekty poza trasami zwiedzania”, w której autor zebrał opisy wartych zobaczenia miejsc poza centrum miasta. Są tutaj m.in. informacje o osiedlach Północ i Parkitka, cmentarzach św. Rocha, Kule i żydowskim, Hucie Częstochowa i Hucie Szkła na Wyczerpach, rezerwacie archeologicznym na Rakowie i wielu innych. Te końcowe 20 stron może budzić niedosyt, bo w tej części zabrakło tam najnowszych informacji o ciekawych miejscach na peryferiach Częstochowy, a wiele się zmieniło od 1997 r., gdy książka wyszła po raz pierwszy. W kolejnych wydaniach warto byłoby wspomnieć np. o cmentarzu komunalnym, który 30 lat temu dopiero zaczynał funkcjonować, ale dzisiaj jest już najważniejszą częstochowską nekropolią, na której spoczęło wiele osób ważnych dla miasta. Także Huta Częstochowa i otaczające ją tereny przemysłowe, na których powstało kilkadziesiąt nowych firm, wyglądają całkiem inaczej niż w opisie z lat 90., powtórzonym z poprzedniej edycji.
Po premierze nowej edycji książki Mirosława Zwolińskiego jeden z częstochowskich dziennikarzy skomentował, że być może to już ostatni przewodnik „w starym stylu”, bo współcześni turyści, będą wędrowali po Częstochowie, kierując się bardziej GPS-em niż papierową mapą, a informację będą czerpać raczej z internetu niż książek. Być może ma rację, co jednak nie umniejsza wartości tej publikacji.
Na razie można się cieszyć, że po niemal 30 latach doczekaliśmy się wznowienia „Przewodnika po Częstochowie” uzupełnionego o aktualne informacje o centrum miasta i wzbogaconego o nowe ilustracje. Jego nowe wydanie można potraktować jako prezent dla miasta z okazji 200-lecia nowoczesnej Częstochowy. Dzięki ogromnej wiedzy Mirosława Zwolińskiego, mimo ograniczonej objętości, zawiera mnóstwo informacji przydatnych turystom, którzy chcą poznawać miasto z książką. Zapewne także mieszkańcy będą mogli dowiedzieć się z niej wielu nieznanych sobie dotychczas rzeczy o Częstochowie, spacerując trasami proponowanymi przez autora, odkryją nowe zakątki godne uwagi i odwiedzenia.
„Przewodnik po Częstochowie” Mirosława Zwolińskiego można kupić w następujących miejscach:
Częstochowska Organizacja Turystyczna (ul. 7 Kamienic 4),
Księgarnia w budynku Uniwersytetu Jana Długosza (ul. Waszyngtona 4/8),
Antykwarnia „Niezależna” (ul. Kopernika 4),
Salonik Prasowy w Centrum Handlowym „Promenada” (ul. Kiedrzyńska 134),
Sklep z płytami DVD w Centrum Handlowym „Jagiellończycy” (ul. Brzozowa 2/4).
Fot. Łukasz Kolewiński
