Człowiek roku 1947 - Józef Kaźmierczak

Do 1939 r. piastował w Częstochowie dwukrotnie funkcję radnego miejskiego (1934 i 1939 r.) oraz był ławnikiem Zarządu Miejskiego. Zasiadał w Sejmie Drugiej Rzeczypospolitej, działał w robotniczych związkach zawodowych i stowarzyszeniach. W 1947 r. wybrany na posła do Sejmu Ustawodawczego.

Kaźmierczak urodził się 1 września 1884 r. we wsi Poczesna (powiat

częstochowski), był synem Wojciecha, dróżnika kolejowego, i Marianny.

Po ukończeniu szkoły ludowej zaczął pracować w Hucie „Częstochowa” B. Hantkego w Rakowie (obecnie dzielnica Częstochowy). Jednocześnie uzupełniał wykształcenie w zakresie zawodowej szkoły technicznej i czterech klas gimnazjum. W 1903 r. wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), a po pewnym czasie wszedł do Częstochowskiego Komitetu Robotniczego PPS. Od tego roku działał także w nielegalnym związku zawodowym metalowców w Rakowie, prowadził bibliotekę robotniczą.

W 1904 r. Józef Kaźmierczak uczestniczył w manifestacji przeciwko wysyłaniu polskich rekrutów na front wojny rosyjsko-japońskiej. Od 1906 r. działał w Organizacji Bojowej PPS, m.in. kierował magazynem broni, a także brał udział w przygotowaniach do akcji na pociąg pod Herbami. Aresztowany w końcu 1906 r., został zesłany na Kaukaz i wcielony do batalionu saperów. Na przełomie 1911 i 1912 r. wrócił do kraju, nie mógł jednak znaleźć stałej pracy. Od 1913 r. należał w Rakowie do zarządu Towarzystwa Opieki nad Dziećmi. s

W sierpniu 1914 r. brał udział w akcji antymobilizacyjnej. Kierował także strajkiem w Hucie „Częstochowa” i fabryce „La Czenstochovienne”. W tym samym roku został przewodniczącym Okręgowego Komitetu Robotniczego (OKR) PPS w Częstochowie i funkcję tę pełnił aż do 1939 r.

Jesienią 1916 r. objął kierownictwo komitetów PPS w hutach „Częstochowa” i „Blachownia”. Brał udział w redagowaniu nielegalnej prasy, a w marcu 1918 r. uczestniczył w montowaniu drukarni partyjnej, którą przechowywał w swoim mieszkaniu. Był członkiem zarządu spółdzielni spożywców „Jutrzenka” w Częstochowie.

Poszukiwany przez władze niemieckie Kaźmierczak wyjechał na Górny Śląsk, skąd wrócił w listopadzie 1918 r. Należał do głównych organizatorów akcji rozbrajania niemieckich wojsk okupacyjnych w Częstochowie. 15 listopada tego roku został przewodniczącym Rady Robotniczej w Rakowie, a następnie zastępcą sekretarza Rady Delegatów Robotniczych w Częstochowie, z ramienia której był komendantem Milicji Ludowej w Rakowie.

Od maja 1920 r. przewodniczył Związkowi Zawodowemu Robotników Przemysłu Metalowego w Częstochowie. Na I zjeździe związku (30 października – 2 listopada 1921 r. w Krakowie) został wybrany wiceprzewodniczącym. W 1924 r. objął funkcję przewodniczącego oddziału związku w Rakowie. W latach 1924–26 był prezesem Powiatowej Kasy Chorych (PKCh) w Wierzbniku (powiat iłżecki), a następnie inspektorem PKCh w Częstochowie.

W latach 1934 i 1939 był wybierany do Rady Miejskiej, a w okresie 1926–27 i 1934–39 był ławnikiem Zarządu Miejskiego. W wyborach do Sejmu w 1928 r. został wybrany posłem z listy PPS w okręgu Częstochowa–Radomsko. W grudniu tego roku został prezesem Rady Kasy Chorych w Częstochowie. Po rozwiązaniu Sejmu (30 sierpnia 1930 r.) został 16 października aresztowany jako moralny sprawca akcji odwetowej na siedzibę Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR), dokonanej w tym dniu w Częstochowie przez członka PPS Jana Kostrzewskiego. Przed kolejnymi wyborami do Sejmu w listopadzie 1930 r. zwolniono go z aresztu.

Od 1933 r. był przewodniczącym Rady Związku Zawodowego w Częstochowie. Kierował także oddziałem Związku Zawodowego Małorolnych w Częstochowie oraz Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Włókienniczego. Pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Zarządu Okręgu i Zarządu Głównego Związku Robotników Przemysłu Metalowego. We wrześniu 1935 r. uczestniczył w akcji bojkotu wyborów parlamentarnych. W latach 1936–38 działał w Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego (TUR).

Od 1936 r. uczestniczył w organizowaniu pomocy dla Republiki Hiszpańskiej. Od 1919 r. do 1939 był przewodniczącym częstochowskiego oddziału Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci (RTPD), a później także członkiem Zarządu Głównego RTPD. Organizował kolonie letnie i obozy, patronował Organizacji Młodzieży TUR i Czerwonemu Harcerstwu w Częstochowie. Był też honorowym przewodniczącym RKS „Skra” i członkiem Sądu Koleżeńskiego Stowarzyszenia byłych Więźniów Politycznych.

Kaźmierczak należał do czołowych publicystów „Częstochowianina”, organu OKR PPS i „Kroniki Częstochowskiej”, wydawanej od kwietnia 1939 r. jako mutacja „Robotnika”. W drukowanych w obu tych czasopismach artykułach zajmował się problematyką partyjną, społeczną i ekonomiczną oraz stosunkiem PPS do kościoła katolickiego. Nie był zwolennikiem jednolitego frontu PPS, Komunistycznej Partii Polski (KPP) i klasowych związków zawodowych. Odrzucał propozycje KPP nawet w sprawie wspólnego pochodu pierwszomajowego.

We wrześniu 1939 r. Niemcy po zajęciu Częstochowy w mieszkaniu Kaźmierczaka przeprowadzili rewizję konfiskując wszystkie materiały związkowe, partyjne i bibliotekę. 13 stycznia 1940 r. został aresztowany i osadzony w więzieniu na Zawodziu, a następnie przewieziony do obozu koncentracyjnego w Oranienburgu. Tam poddawany był eksperymentom lekarzy niemieckich. W stanie skrajnego wycieńczenia w 1942 r. zwolniono go z obozu z obowiązkiem stałego meldowania się na gestapo. Do końca okupacji utrzymywał się z ciężkiej pracy fizycznej.

W 1944 r. Kaźmierczak włączył się do działalności konspiracyjnej PPS-Wolność, Równość, Niepodległość. W styczniu 1945 r. wstąpił do reaktywowanej PPS i został przewodniczącym Komitetu Miejskiego w Częstochowie. Na I zjeździe wojewódzkim (4–5 marca 1945 r.) wybrano go do Wojewódzkiego Komitetu PPS w Kielcach. Dokooptowany do Krajowej Rady Narodowej 3 maja 1945 r., uczestniczył w pracach komisji rolnej i organizacyjno-samorządowej. Od 6 maja tego roku wchodził w skład Rady Naczelnej PPS. W lipcu 1945 r. mianowano go starostą powiatowym w Częstochowie.

W styczniu 1947 r. wybrano go na posła do Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej w okręgu nr 12 (Kielce). Uczestniczył w pracach Komisji Porozumiewawczej Bloku Stronnictw Demokratycznych. Jako delegat częstochowskiego PPS w grudniu 1948 r. uczestniczył w Kongresie Zjednoczeniowym, a następnie kierował Zespołem Poselskim Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) w Kielcach.

W latach 1945–53 działał w Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci (RTPD) i Towarzystwie Przyjaciół Dzieci (TPD); pełnił funkcje przewodniczącego zarządu oddziału częstochowskiego, członka Zarządu Okręgu i Zarządu Głównego, a od sierpnia 1952 r. przewodniczącego oddziału powiatu w Częstochowie TPD. W 1951 r. uległ wypadkowi, podczas którego stracił nogę.

Zmarł 25 kwietnia 1971 r. w Częstochowie i został pochowany na cmentarzu Kule (w kwaterze 20). Odznaczono go m.in. Krzyżem Niepodległości (1937), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem Zasługi.

Józef Kaźmierczak był dwukrotnie żonaty. W pierwszym małżeństwie z Eleonorą z Głowackich miał synów: Eugeniusza (1911–1939), Zygmunta (1915–1992) oraz córkę Marię (1913–2000) zamężną Tomską. W drugim małżeństwie z Genowefą Gorzelak (primo voto Zajdą) nie miał dzieci.

Fotografie:

Józef Kaźmierczak na czele grupy członków PPS w pochodzie pierwszomajowym, 1935 r.

Józef Kaźmierczak z rodziną