Człowiek roku 1910 - Wacława Chrzanowska
Była nauczycielką, później właścicielką szkoły w Częstochowie, w latach 1914–1918 zaangażowana była w działania niepodległościowe na terenie miasta. W roku 1910 współorganizowała, a później kierowała kołem częstochowskim Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich (które później stało się Stowarzyszeniem Nauczycielstwa Polskiego).
Wacława Chrzanowska (Golczewska-Chrzanowska) urodziła się w 1883 r. Po ukończeniu studiów od ok. 1907 r. pracowała jako nauczycielka w Częstochowie. W lipcu 1908 r. objęła (po Kazimierze Garbalskiej) Zakład Naukowy Żeński Siedmioklasowy przy ul. Teatralnej 9 (obecnie I LO im. J. Słowackiego przy al. Kościuszki 8) w Częstochowie.
Od sierpnia do początków października 1914 r. budynek szkolny zajmowało wojsko niemieckie. Od września 1915 r. szkoła działała jako ośmioklasowe Gimnazjum Żeńskie Wacławy Chrzanowskiej (z klasą przedwstępną i wstępną). Przy tej placówce oświatowej działał pensjonat dla uczennic. We wrześniu 1916 r. oddano nowy gmach szkolny (wznoszony od roku 1914) z obszernymi klasami, pracowniami fizyczną i chemiczną, salą do nauki rysunków i rzeźby, salą gimnastyczną, od 1918 r. działała tam świetlica. Przy szkole znajdował się ogród z krzewami, a także kwiatami zasadzonymi przez uczennice (służył do prowadzenia lekcji przyrody). Gimnazjum posiadało własną kolekcję zbiorów artystycznych; gromadzono w niej kopie prac malarskich oraz graficznych znanych artystów polskich i zagranicznych. W szkole zbierano fundusze na rzecz koła samopomocy uczniowskiej (m.in. na ten cel organizowano przedstawienia teatralne). W roku 1916 w placówce uczyło się 360 dziewcząt. Dyrektorami gimnazjum byli: Jan Prüffer (1914–17), Eustachy Gutkowski, później Mieczysław Dominikiewicz (do 1920 r.). W 1916 r. kadrę nauczycielską stanowiło 25 osób, wśród nich m.in. ks. Bonawentura Metler, Józef Dziuba, Stanisław Chrzanowski, ks. Stefan Wojak, ks. Wacław Kneblewski, Ludwik Mężnicki, Halina Płodowska.
Wraz z mężem Stanisławem Chrzanowskim – rzeźbiarzem, pedagogiem i działaczem samorządowym angażowali się w działalność na rzecz Legionów Polskich. Mieszkanie małżonków (mieściło się przy szkole) często odwiedzali wysłannicy Józefa Piłsudskiego. Chrzanowscy przyjaźnili się z Marią i Marianem Dąbrowskimi. Jak wspominała pisarka: mieszkanie państwa Chrzanowskich było w latach 1914–15 istnym domem zajezdnym dla wszelkiego rodzaju ówczesnych patriotów, polityków i działaczy wojskowych oraz cywilnych. Gościł wielu znakomitych później ludzi [...]. Oboje Chrzanowscy stanęli od pierwszego dnia wojny na gruncie orientacji niepodległościowej i popierali ruch Piłsudskiego.
Stanisław był organizatorem pielgrzymek na Jasną Górę żołnierzy z Domu Ozdrowieńców Legionów Polskich w Kamieńsku. Wacława, przełożona szkoły, przykładała wagę do wychowania patriotycznego. Przy szkole działała żeńska drużyna harcerska im. Księcia Józefa Poniatowskiego. Na tej drużynie opierała się działalność II okręgu żeńskiego Polskiej Organizacji Skautowej. W latach 1915–18 w szkole urządzano wieczory patriotyczne z muzyką, śpiewem, recytacjami poezji. Od 15 października 1918 r. w sali szkolnej ćwiczyli członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.
10 listopada 1918 r. budynek gimnazjum był punktem zbornym oddziałów Obrony Narodowej, które później rozbrajały Niemców. Chrzanowska była też współorganizatorką, później przewodniczącą częstochowskiego koła Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich (później było to Stowarzyszenie Nauczycielstwa Polskiego).
Po roku 1918 r. wyjechała z Częstochowy (przypuszczalnie razem z mężem do Piotrkowa). W roku 1925 była nauczycielką przyrodoznawstwa w Państwowym Gimnazjum Męskim im. J. Kochanowskiego w Radomiu (przy ul. Wysokiej 56), a w latach 1932–39 zajmowała stanowisko dyrektorki II Liceum im. M. Konopnickiej w Radomiu.
Fotografie
Przełożona Wacława Chrzanowska wśród uczennic, Gimnazjum, rok 1913
Gimnazjum Wacławy Chrzanowskiej
